Werk je samen met een ambulancebemanning, dan hoor je vaak “dat mag niet volgens ons protocol” of juist “we wijken hier bewust van af”. Beide kunnen kloppen. Dit is wat het LPA is, hoe het in elkaar zit en wat je ervan moet weten als je bij een andere dienst werkt.
In het kort
- Het LPA staat voor de Landelijke Protocollen Ambulancezorg. Het is het landelijke kader waarmee elke ambulancezorgprofessional in Nederland werkt.
- Er zijn drie varianten: LPA-HC voor hoogcomplexe zorg, LPA-MC voor middencomplexe zorg en LPA-LC voor laagcomplexe zorg.
- Het LPA is geen kookboek. Het ondersteunt de professional bij het nemen van een beslissing, en beredeneerd afwijken hoort erbij.
- Het regelt ook de opdrachtstructuur voor voorbehouden handelingen en medicatie, namens de Medisch Manager Ambulancezorg.
- Het bestaat alleen nog digitaal, in de Ambulancezorg-app. Sinds 2023 verschijnt er geen LPA-boek meer.
- Het klinisch redeneren erachter loopt via het SPART-model.
- Er kunnen regionale protocollen bovenop komen. Wat in de ene regio gebruikelijk is, kan in de andere anders liggen.
Wat het LPA is
De Landelijke Protocollen Ambulancezorg geven ambulancezorgprofessionals de protocollen waarmee zij zorg zoveel mogelijk evidence based kunnen verlenen. Ze zijn opgesteld door de sector zelf en gelden voor alle Regionale Ambulancevoorzieningen in Nederland.
Het LPA doet twee dingen tegelijk. Het geeft inhoudelijke ondersteuning bij het beoordelen en behandelen van een patiënt. En het geeft de Medisch Managers Ambulancezorg een verantwoorde opdrachtstructuur voor voorbehouden handelingen en medicatievoorschriften. Dat tweede is de juridische kant: een ambulanceverpleegkundige die morfine geeft of intubeert, doet dat op basis van die structuur en niet op eigen houtje.
De eerste landelijke protocollen kwamen in de jaren negentig tot stand, gericht op spoedeisende ambulancezorg. Sindsdien is het meegegroeid met het vak.
Waarom het geen kookboek is
Dit is het punt waar het bij andere diensten het vaakst misgaat. Ambulancezorg Nederland zegt er zelf dit over:
Het LPA is een hulpmiddel om tot goede ambulancezorg te komen. Het is geen protocol dat in alle situaties met een vaststaand algoritme op rigide wijze moet worden gevolgd.
Ambulancezorg Nederland
De nadruk ligt op ondersteuning bij het nemen van beslissingen over passende zorg voor déze patiënt in déze situatie. Een bemanning die van het stroomschema afwijkt is dus niet per definitie fout bezig. Ze moet het wel kunnen onderbouwen, en dat is precies waar het SPART-model voor bedoeld is.
Dat verschilt van hoe een aantal andere diensten werkt, waar een procedure vaker een harde ondergrens is. Als je dat verschil kent, snap je ook waarom een verpleegkundige soms even stil staat terwijl jij denkt dat er haast geboden is.
Drie varianten: HC, MC en LC
Sinds de zorgdifferentiatie levert een RAV niet alleen spoed. Daar horen verschillende protocollen bij.
| Protocol | Waarvoor | Status |
|---|---|---|
| LPA-HC | Hoogcomplexe ambulancezorg, spoedeisend en niet-spoedeisend | Geldend sinds mei 2023 voor alle RAV’s |
| LPA-MC | Middencomplexe ambulancezorg | Gepubliceerd november 2025, invoering in 2026 |
| LPA-LC | Laagcomplexe ambulancezorg, planbaar en niet-spoedeisend | Gepubliceerd november 2025, invoering in 2026 |
| LPLMA | Voorloper van MC en LC | Geldig tot eind 2026 |
Elke RAV bepaalt zelf op welke datum in 2026 zij overgaan van het LPLMA naar het LPA-MC en LPA-LC. In de tussentijd kunnen twee regio’s dus met een verschillend protocol rijden. Handig om te weten als je regio-overschrijdend werkt of oefent.
Van LPA 8.1 naar LPA-HC
De naamgeving verandert nogal eens, en dat leidt tot verwarring in gesprekken tussen diensten. De korte lijn:
- Tot 2023 gold het LPA 8.1.
- Op 1 mei 2023 nam het LPA9 dat over, na bestuurlijke vaststelling in oktober 2022.
- Vanaf eind 2025 heet het LPA9 het LPA-HC. Zelfde protocol, andere naam, passend bij de komst van MC en LC.
- Aan de niet-spoedeisende kant liep het via het Landelijk Protocol Zorgambulance uit 2018 en het LPLMA uit 2021 naar het huidige LPA-MC en LPA-LC.
Hoor je iemand nog over LPA9, dan bedoelt hij dus het LPA-HC.
Waar je het LPA vindt
Het LPA staat in de Ambulancezorg-app van Ambulancezorg Nederland, samen met het LPA-MC, het LPA-LC, het LPLMA en C2000-informatie. De app is tegen betaling beschikbaar voor iOS en Android. Vanaf mei 2026 is er ook een webversie.
Er wordt geen LPA-boek meer uitgebracht. Voor het onderwijs verschijnt wel een uitgave met alleen de stroomschema’s, zonder de toelichting en verantwoording die er in de app wel bij staan. Wie het volledige protocol wil, komt dus bij de app uit.
De app is voor iedereen te downloaden. Bedenk daarbij wel dat een protocol lezen iets anders is dan het mogen toepassen. De opdrachtstructuur voor voorbehouden handelingen geldt alleen voor de professionals die daaronder vallen.
SPART, het model achter de beslissing
Het SPART-model is in 2019 in de sector geïntroduceerd als structuur voor klinisch redeneren. Met de komst van het LPA-MC en LPA-LC is het uitgebreid naar de midden- en laagcomplexe zorg.
Het idee erachter is het tweesysteemdenken. Je eerste systeem werkt snel en intuïtief en herkent patronen, een soort automatische piloot die je opbouwt met ervaring. Je tweede systeem is analytisch: je toetst je intuïtie, zoekt meer informatie en beoordeelt rationeel. Dat kost tijd en aandacht.
Bij klinisch redeneren vullen die twee elkaar aan, zodat je snel én onderbouwd handelt. SPART dwingt je om aannames en hypothesen expliciet te checken in plaats van op je eerste indruk door te rijden. De aanleiding voor het model waren onder andere calamiteiten in de sector, waar terugkijkend bleek dat het eerste systeem te lang alleen aan het stuur had gestaan.
Voor collega’s van andere diensten is dat een bruikbaar model, ook zonder LPA. De structuur is niet medisch, hij gaat over hoe je onder tijdsdruk tot een beslissing komt. AZN heeft het SPART-model en twee overzichten, voor een ongeval en voor thuis, als pdf openbaar staan.
Wie het LPA maakt
Het LPA komt uit de sectorale protocollencommissie. Daarin zitten twee Medisch Managers Ambulancezorg namens de NVMMA en vier ambulancezorgprofessionals namens de NAPA, V&VN Ambulancezorg en V&VN Verpleegkundig Specialisten. Ook medisch hulpverleners zijn vertegenwoordigd. Het bureau van Ambulancezorg Nederland levert twee beleidsmedewerkers.
De commissie vergadert ruim tien keer per jaar. Vaststelling van een nieuwe versie gebeurt bestuurlijk door AZN, de NVMMA en V&VN Ambulancezorg samen. Het is dus geen document dat één partij eenzijdig oplegt, maar iets waar beroepsgroep en werkgevers allebei aan tafel zitten.
Wat dit betekent als je bij een andere dienst werkt
Vier dingen die op een incident het verschil maken.
- Afwijken is toegestaan en soms noodzakelijk. Vraag niet of iets in het protocol staat, vraag wat de bemanning wil bereiken. Dan krijg je een bruikbaarder antwoord en kun je er beter op aansluiten.
- Regionaal kan het anders liggen. Bovenop het LPA bestaan regionale protocollen, bijvoorbeeld over ziekenhuiskeuze. Ga er niet vanuit dat de afspraken uit jouw regio elders gelden.
- Voorbehouden handelingen zitten aan personen vast, niet aan voertuigen. Wat een ambulanceverpleegkundige mag, mag een chauffeur of een first responder niet automatisch ook. Vraag het gewoon, daar wordt niemand boos om.
- Stilstaan is werk. Als een verpleegkundige even niks doet en nadenkt, is dat het tweede systeem dat aan zet is. Dat is geen twijfel, dat is de methode.
Veelgestelde vragen
Waar staat LPA voor?
Landelijk Protocol Ambulancezorg, of in het meervoud de Landelijke Protocollen Ambulancezorg. Het zijn de protocollen waarmee ambulancezorgprofessionals in heel Nederland werken.
Is het LPA openbaar?
Het LPA staat in de Ambulancezorg-app, die iedereen tegen betaling kan downloaden in de App Store en Google Play. Achtergrondinformatie, het SPART-model en de vakbladartikelen staan gratis op de site van Ambulancezorg Nederland.
Wat is het verschil tussen LPA9 en LPA-HC?
Niets inhoudelijks. LPA-HC is sinds eind 2025 de nieuwe naam van het LPA9, om onderscheid te maken met het LPA-MC en LPA-LC.
Bestaat het LPA nog als boek?
Nee. Sinds 2023 verschijnt er geen LPA-boek meer. Voor het onderwijs komt wel een uitgave met alleen de stroomschema’s, zonder toelichting en verantwoording.
Mag een ambulancebemanning van het protocol afwijken?
Ja, mits onderbouwd. Het LPA is uitdrukkelijk bedoeld als hulpmiddel bij het nemen van beslissingen en niet als algoritme dat rigide gevolgd moet worden.
Bronnen
- Landelijke Protocollen Ambulancezorg, Ambulancezorg Nederland
- LPA en het SPART-model, Ambulancezorg Nederland
- Regionale protocollen, Ambulancezorg Nederland
Deze wiki is een uitleg voor collega’s van andere diensten en geen protocol. Het LPA zelf en de protocollen van je eigen organisatie zijn altijd leidend. Gegevens gecontroleerd op 10 augustus 2026.
