Je traint je hele carrière op voorkomen. Veilig werken, risico’s beperken, alleen naar binnen als het kan. Allemaal logisch. Alleen: als het tóch misgaat, wordt het vaak ineens vaag. Wat gebeurt er als je in nood bent? Druk je de noodknop in? Roep je iets door de portofoon? Wat moet je zeggen? En wat gaat de rest dan doen?
In deze aflevering praat Martijn met Ralph van Daal uit Zuid-Limburg. Ralph is al 23 jaar vrijwillig brandweerman en de laatste tien jaar bevelvoerder. Daarnaast is hij actief met Brandweerman in Nood (https://www.brandweermaninnood.be/): trainingen rond fireground survival, noodoproepen, zelfredding en ademhaling onder stress. Het begon bij hem niet met beleid of theorie, maar met een bijna ongeval-moment.
“Die nokbak landde twee centimeter van mijn tenen”
Tijdens een inzet bij een slooppand staat Ralph boven met een straal. Buiten spuit een hoogwerker tegen het dak. Daardoor valt de nok naar beneden. Deze komt op een paar centimeter van zijn voeten terecht.
Geen paniek, maar wel dat directe rekensommetje in je hoofd. Wat als het net anders was gevallen? En vooral: wat had ik dan moeten doen?
Op de post stelde hij die vraag. Moet ik op de rode knop drukken of moet ik praten? Wat doet de bevelvoerder dan? Het antwoord voelde te langzaam en te onduidelijk. En dat was precies de trigger om erin te duiken.
Er was wel een noodprocedure, maar die was vooral van beneden naar boven ingericht. Terwijl degene die vastzit, verdwaald is of lucht verliest juist nú iets moet kunnen. Opschaling, grip, etc is goed, maar wat doe je ter plaatse?
Waarom “Mayday” werkt (en dat noodknopje vaak niet)
Ralph houdt het simpel. Gebruik een woord dat iedereen meteen begrijpt.
Wat wil je niet horen in een vliegtuig? Precies: “Mayday, Mayday, Mayday.” Dat woord zet iedereen aan. Oren omhoog, luisteren, actie.
Dat kleine noodknopje zit logisch verzonken, maar met dikke handschoenen, hitte en stress is het ineens helemaal niet zo praktisch. Wat wel automatisch gaat: je spreeksleutel pakken en praten. Zoals je altijd doet.
Dus: maak het simpel. Spreeksleutel inknijpen. Mayday roepen. En dan informatie geven.
Short Mayday en Full Mayday
Ralph werkt met twee stappen.
De short mayday is de aandachttrekker.
“Mayday, Mayday, Mayday – Ralph.”
Eventueel aangevuld met locatie: “Alfa-gevel”.
Daarna volgt de full mayday.
Wie ben je, waar ben je, wat is er aan de hand en wat heb je nodig. Bijvoorbeeld: verdieping, ruimte, deur dicht, fles lekt, lucht raakt op.
Cruciaal hierin is muscle memory. Porto en spreeksleutel horen altijd op dezelfde plek te zitten. Dan hoef je niet te zoeken als je hoofd vol zit. Je hand gaat vanzelf.
Ademhaling: geen kracht, maar controle
Ademhaling komt meerdere keren terug in het gesprek. Theorie is mooi, maar Ralph en zijn collega’s brengen het naar de praktijk. Onder spanning.
In houten modules ervaren deelnemers hoe het voelt om beperkt te zijn in ruimte, beweging en zicht. Niet om mensen te laten schrikken, maar om te laten voelen wat stress met je doet. En daarna: ademhaling reguleren, Mayday plaatsen, lucht sparen en locatie doorgeven.
Het doel is niet paniek, maar herkenning. Zodat je later weet: dit gevoel ken ik. En hier kan ik iets mee.
Duidelijke locatie: dezelfde taal scheelt tijd
Ralph benadrukt hoe belangrijk een gedeelde taal is. Denk aan Alfa, Bravo, Charlie, Delta voor gevels en duidelijke afspraken over verdiepingen en bouwlagen.
Een simpele maar sterke tip: kijk uit een raam en check het voertuignummer op het dak van de TS. Veel collega’s weten niet eens dat dat er staat, terwijl het enorm kan helpen bij lokalisatie.
Zelfredding begint bij jezelf en je ploeg
Speciale reddingsteams die buiten klaarstaan (zoals in de VS) klinken mooi, maar hebben nadelen. Ze kennen de situatie binnen niet en moeten met veel materiaal naar binnen. Dat kost tijd.
In de praktijk blijken collega’s vaak gered te worden door hun eigen ploeg, die al dichtbij is. Daarom ligt de focus op het individu: wat kan jij doen, hier en nu, terwijl hulp onderweg is?
De keten stopt niet bij “hier, succes ambu”
Een sterk punt in het gesprek is de blik op de hele keten. Je haalt een collega naar buiten, volledig bepakt, zwart, nat, misschien gewond. En dan ligt hij op de brancard.
Wat verwacht de brandweer dan? Wat verwacht de ambulance? Wie doet wat? Wordt iemand al ontkleed of juist niet? Dat soort dingen worden zelden samen geoefend, terwijl ze in de praktijk direct verschil maken.
Zoals Ralph zegt: wat je zelden doet, doe je zelden goed.
Oefenen kan laagdrempelig
Brandweerman in Nood zet bewust veel open. Via hun website zijn oefenkaarten en bouwtekeningen beschikbaar voor simpele modules. Daarmee kun je basistechnieken trainen, zoals profiel verkleinen, vastzitten herkennen en omgaan met beknelling. Helemaal gratis.
Maar ook zonder bouwen kun je al starten. Stel op een oefenavond gewoon de vraag: “Als iemand binnen vast komt te zitten, wat doen we dan?”
Alleen die vraag levert vaak al verrassend veel discussie en inzicht op.
“Elke noodoproep is gerechtvaardigd”
Misschien wel de belangrijkste boodschap: een Mayday is nooit fout achteraf.
Als jij vond dat het nodig was, was het gerechtvaardigd. Punt. Ga je mensen achteraf afrekenen, dan drukken ze de volgende keer niet meer. En dan wordt de drempel: alleen als het bijna te laat is.
Kleine dingen die morgen al verschil maken
- Zet je zaklamp op stroboscoop als je aandacht nodig hebt.
- Gebruik je lamp ook akoestisch door op vloer, muur of deur te slaan.
- Realiseer je dat moderne bouw met triple glas “even een raam eruit slaan” lastig wordt.
- Denk bewust na over je vluchtweg en wat die kan blokkeren.
Geen Hollywood, geen drama. Gewoon praktische voorbereiding op iets wat je hopelijk nooit nodig hebt.
Afsluiting
Dit gesprek met Ralph van Daal laat zien dat noodprocedures pas echt werken als je ze traint waar het ertoe doet: bij het individu, bij de ploeg en in de keten eromheen.
Wil je hier zelf mee aan de slag, begin klein. Bespreek het. Oefen de Mayday. Leg je spullen altijd op dezelfde plek. En bouw van daaruit verder. Hulp nodig? https://www.brandweermaninnood.be/language.html
